Botanische naamgeving van
de
satsuki
azalea
Rododendron (wetenschappelijke
naam Rhododendron, uit het Oudgrieks: rhodos, "roos";
dendron, "boom") is een groot geslacht van, afhankelijk
van de taxonomische opvatting, 600 -1000 soorten
bloeiende planten in de heide familie (Ericaceae).
Vanwege de omvang is dit geslacht onderverdeeld in een
aantal ondergeslachten. De naam van de plant heeft
niets te maken met het Griekse eiland Rodos.
Taxonomie
Het geslacht is al een aantal
malen opnieuw ingedeeld. Zo werd aan het begin van de
jaren 90 van de 20e eeuw het geslacht Ledum aan
Rododendron toegevoegd.
Vrij algemeen wordt op grond van
het standaardwerk van Chamberlain en anderen (1996) het
geslacht vanwege zijn omvang onderverdeeld in acht
ondergeslachten:
•
Azaleastrum -
ongeveer 30 soorten groenblijvende struiken en
bomen.
•
Candidastrum
•
Hymenanthes -
ongeveer 270 soorten groenblijvende struiken. De
meeste soorten die in tuinen worden aangeplant behoren
hiertoe.
•
Mumeazalea
•
Pentanthera
•
Rhododendron -
met 500 soorten het grootste ondergeslacht.
Meestal
groenblijvend, maar bladverliezend komt ook
voor. De Europese wilde
soorten behoren hiertoe.
•
Therorhodion
•
Tsutsusi - ruim
100 soorten uit Japan, China en noordoost
Azië,
met struiken die zowel
groenblijvend als bladverliezend zijn
(de
planten hebben twee soorten bladeren,
zogenaamde
bladdimorfie: de ene soort is groenblijvend, bij
de andere soort valt
het blad af).
Binnen deze 8 ondergeslachten
worden 12 secties onderscheiden:
In 2004/2005 onderzochten
Loretta Goetsch, Andrew Eckert and Benjamin Hall
87 soorten op basis van het gen RPB2-I. Zij stelden
voor het aantal ondergeslachten terug te brengen tot
vijf:
•
Ondergeslacht Rhododendron
•
sectie
Pogonanthum
•
sectie
rhododendron
•
sectie
Vireya
•
Ondergeslacht Hymenanthes
•
sectie
Pontica
•
sectie
Pentanthera
•
Ondergeslacht Azaleastrum
•
sectie
Tsutsusi
•
sectie
Sciadorhodion
•
Ondergeslacht Choniastrum
•
Ondergeslacht Therorhodion
De herverdelingen in het
geslacht Rhododendron zorgen voor enige onduidelijkheid
bij de azalea
De beginners in bonsai of
tuinieren in het algemeen verwarren vaak azalea’s en
rododendrons. De verwarring is begrijpelijk; de azalea
en de Rhododendron planten zijn verwanten van elkaar.
Alle azalea's zijn Rhododendron (let op de hoofdletter
„R“), maar niet alle Rhododendron zijn azalea's.
Bent u nog enigszins verward? Dan bent u in goed
gezelschap; ook de beroemde Linnaeus was in verwarring
gebracht. Toch is de taxonomie van Linnaeus de
basis in de botanische classificatie.
Door de volgende verklaring van
hun wetenschappelijke namen tegenover de
gemeenschappelijke , zal ik u vragen om scherp op
te letten of ik „ Rhododendron “ of „ rhododendron“
schrijf. Met de hoofdletter „R,“ verwijs ik naar
een plantensoort. Met de „r” in kleine letters
verwijs ik naar een ondergroep van die
soort.
De soort Rhododendron is
een plant uit de dopheidefamilie, die ook heidesoorten
en de dopheide omvat evenals bosbessen en Amerikaanse
veenbessen. De meeste leden van de dopheidefamilie
hebben een zuurrijke grond nodig om in te
groeien.
Wetenschappelijke namen: de
taxonomie van Linnaeus
De Zweedse plantkundige, Carolus
(Carl) Linnaeus beschreef de soort Rhododendron in
1753. En dit is ook het tijdstip waarop de verwarring
toesloeg. De taxonomie van Linnaeus beschreef de
„Azalea“ als afzonderlijke soort. Maar al snel werd
duidelijk dat de azalea eigenlijk als ondersoort van de
Rhododendron zou moeten worden beschouwd in plaats van
de aparte soort, zoals Linnaeus beschreef.
In 1834 verbeterde een andere
plantkundige de taxonomie van Linnaeus op dit punt. Een
Engelsman, George Don, splitste de soort Rhododendron
in acht subcategorieën op, die alle acht in talrijke
soorten worden onderverdeeld. De azalea's bestaan uit
twee van deze subcategorieën: bladhoudende azalea
struiken en bladverliezende azalea struiken.
Als u de wetenschappelijke naam
van een azalea leest, zult u het woord”
Rhododendron” zien. Dat is omdat de azalea
planten tot de soort Rhododendron behoren. En het
woord „azalea” is de in de volksmond bekende naam voor
deze plantengroep geworden. Maar er zijn ook leden van
deze soort die enkel rhododendron zijn (Let op de
„r” in kleine letters) De laatste jaren is de
naam “rhododendron “ bij tuinliefhebbers
hoofdzakelijk als gemeenschappelijke naam gebruikt voor
planten uit de Rhododendron familie die grote
leerachtige altijd groene bladeren hebben. De bladeren
op de Rhododendron azalea soorten blijven kleiner.
Binnen de subcategorieën rhododendron zelf, wordt de
bladgrootte gebruikt om een verdere indeling te maken:
namelijk, tussen elepidotes (grootbladige rhododendron)
en lepidotes (kleinbladige rhododendron).
De
identificatie van satsuki
Hoe zou je nu een azalea in
tegenstelling tot een rhododendron kunnen
identificeren?
Een azalea heeft vijf stampers
in de bloem; een rhododendron heeft er tien. In het
algemeen zijn de rhododendron grotere struiken
dan azalea planten , en, zoals eerder gezegd, hebben
zij grotere bladeren.
Hoe zouden we met de hierboven beschreven indeling de
satsuki moeten etiketteren voor een
tentoonstelling
Etikettering voor
tentoonstellingen
Er zijn 2 belangrijke
internationale beschrijvingen voor de etikettering van
planten te weten
|
“International
Code of Botanical
Nomenclature”
“International
Code of Nomenclature for Cultivated
Plants”
|
Wij zijn er al gewend dat
de satsuki azalea Rhododendron Indicum wordt
gemoemd
Dit is de wetenschappelijk
goedgekeurde naamgeving voor de satsuki.
Omdat er nog steeds twijfel
bestaat over die naamgeving en ook of de satsuki nu een
natuurlijke kruising is of niet stelt, de
satsuki azalea society de volgende
etikettering voor tentoonstellingen voor:
Met de toepassing van de
taxonomie van Linnaeus zouden we tot het volgende
kunnen komen:
Als eerste dat de satsuki
behoort tot de familie Rhododendron
ericacea.
Deze naam omvat alle
rhododendrons en azalea’s en dus ook de satsuki
.
Stel in dit geval dat we een
satsuki Gyoten hebben. Dan zou het onderstaande een
juist etiket zijn:
|
Rhododendron
x satsuki
azalea
(R. indicum
x R. tamarae
)
‘Gyoten’
Satsuki
azalea ‘Gyoten’
|
Het
etiket is als volgt opgebouwd
Rhododendron
x satsuki azalea =
de botanische en de gemeenschappelijke naam
(R.
indicum x R. tamarae )= zijn de moederplanten waaruit
de kruising is voort gekomen
‘Gyoten’
= de
subsoort (bloemvorm of kleur)
Satsuki
azalea ‘Gyoten’ = de gemeenschappelijke naam en
subsoort
|
Rhododendron
x satsuki
azalea
(R. indicum
x R. tamarae
)
‘asahi-no-izumi’
(Shinkyo
X Yama-no-hikari)
Satsuki azalea
‘asahi-no-izumi’
|
Stel in dit geval dat we een
satsuki “ asahi-no-izumi”
hebben. Dan zou bovenstaand etiket juist
zijn.
Het
etiket is alsvolgt opgebouwd:
Rhododendron
x satsuki azalea =
de botanische en de gemeenschappelijke naam
(R.
indicum x R. tamarae ) = zijn de moederplanten waaruit
de kruising is voort gekomen
‘asahi-no-izumi’
= de
subsoort (bloemvorm of kleur)
(Shinkyo
X Yama-no-hikari) zijn de subsoorten waaruit de
kruising is voort gekomen
Satsuki
azalea ‘asahi-no-izumi’ = de gemeenschappelijke naam en
subsoort
Mocht
iemand bovenstaand etiket toetsen aan de hand van de
Internationale Code van botanisch namen, dan zal
hij er achter komen dat het etiket precies volgens die
regels is opgebouwd.
De
enige kanttekening is het gebruik van het woord’
satsuki’, omdat dit geen Latijnse naam is zoals te doen
gebruikelijk, maar een Japanse.
Vanaf
1 januari 1959 krijgen alle cultuurvariëteiten
(rassen) die nog benoemd worden een verzonnen naam
(“fancy name”) in een gangbare, levende taal, bij
voorbeeld: Engels, Frans, Nederlands of ....Dus waarom
niet in het Japans?
Bovenstaande
etikettering is beschreven door de satsuki azalea
society en wordt inmiddels ook bij Japanse
tentoonstellingen gebruikt