Crataegus (meidoorn)

Crataegus Rosaceae-roosfamilie (Meidoorn)

Crataegus chlorosarca 
Crataegus coccinea 
Crataegus grignonensis 
Crataegus laevigata 
Crataegus laevigata 'Alboplena' 
Crataegus laevigata 'Gireoudii' 
Crataegus laevigata 'Paul's Scarlet Hamlet' 
Crataegus lavallei 'Carrierei' 
Crataegus media 'Rubra Plena' 
Crataegus monogyna 
Crataegus monogyna 'Compacta' 
Crataegus monogyna 'Flexuosa' 
Crataegus monogyna 'Pendula' 
Crataegus monogyna 'Stricta' 
Crataegus mordenensis 'Toba' 
Crataegus persimilis 'Prunifolia Splendens' 
Crataegus persimilis 'Prunifolia' 
Crataegus persimilis 'Splendens' 
Crataegus prunifolia 
Crataegus pubescens f. stipulacea 

 

 Een schitterende Bonsai.

Crataegus monogyna en laevigata (bot.) crus-galli L. (Hanendoorn)

Hawthorn, whitethorn, maybush (E

 

 

De meidoorn is een struik of boom waarvan we zowel in de lente als ook in het najaar van kan genieten: van de stralende bloesem in mei en de vele rode bessen vanaf oktober en de hele winter door.

  

 

Meidoorn is prachtig als Bonsai, struik, boom of haag. Door de (onterechte) heksenjacht op hem in verband met ‘perenvuur’ zijn helaas veel meidoorns verdwenen en worden ook nauwelijks meer geplant. Op Walcheren en in Zuid-Limburg kun je nog van geurende meidoornhagen genieten.

Herkomst en naam

Van het geslacht Meidoorn (Crateagus), ook haagdoorn of steendoorn, genoemd komen in de Benelux twee soorten inheems voor. Er komt echter ook een soortshybride van de eenstijlige en tweestijlige meidoorn, Crataegus ×macrocarpa, in het wild voor.

 

De Meidoorn is een inheemse boom die in heel Europa voorkomt, maar ook in Noord-Afrika, Klein-Azië en de Kaukasus. 

De botanische naam Crataegus is afgeleid van het Griekse woord kratos wat kracht betekent. Monogyna betekent eenstijlig en laevigata tweestijlig, wat op de hoeveelheid stijlen in de stampers slaat. Het geslacht omvat honderden soorten, waarvan er drie in Nederland voorkomen, zowel in het wild als aangeplant als sierboom. Daarnaast wordt de hybride Crateagus ×lavallei / C. lavallei en de uit China afkomstige Crateagus persimilis als sierboom in Nederland aangeplant. De Meidoorn is al van oudsher een boom waaraan uitzonderlijke krachten werden toegeschreven, en werd zowel bij de Germanen, de Kelten, de Grieken als de Romeinen als een heilige struik vereerd.

 

 

Plantkenmerken

Kenmerkend zijn de gedoornde takken,(wat voor ons bonsaisten een probleem is)  waardoor de Meidoorn sinds mensenheugenis als haagplant wordt aangeplant. Meidoornhagen vormen een ondoordringbare barrière en zijn de ideale nestplaats voor vogels, waardoor de jonge vogeltjes beschermd zijn tegen belagers (katten).

De schors is bij de oudere bomen ruw. Het hout is hard en fijn van structuur.

 

Er zijn twee soorten witte Meidoorn, namelijk de eenstijllige (monogyna) en de tweestijlige (laevigata). Deze termen slaan op de hoeveelheid ‘stijlen’ van de stampers in de meidoornbloesem.

De eenstijlige meidoorn vinden we in rivierdalen en kalkhoudende duinen. Daar groeit hij als boom met een dicht vertakte kroon. De geur van de bloemen is onaangenaam en doet aan haring denken. Hij werd ook vaak als veekering en windbreker geplant omdat het vee geen doornige struik lust en hij ook makkelijk te snoeien is.

Zijn bladeren zijn diep ingesneden, gekarteld en frisgroen glanzend met zeer scherpe doornen.

 

 

 

 

 Ze verschijnen in april - mei. Kort daarna verschijnen de witte bloemtuiltjes.

De bladeren van de tweestijlige meidoorn zijn minder diep ingesneden. Hij bloeit twee weken eerder dan de eenstijlige, en zijn bloesem ruikt lekker. Zijn vruchten (de rode melige besjes) zijn wat groter dan die van de eenstijlige meidoorn, peervormig met 2 tot 3 pitten, terwijl de eenstijlige meidoorn kleinere, ronde vruchtjes heeft met maar één pit. De bessen dienen als voedzame wintervoorraad voor vogels en zoogdieren. Die daarmee zorgen voor de verspreiding van de zaden. Maar behalve als cultusplant, heeft de meidoorn ook grote waarde als medicinaal kruid.

Als ongesnoeide struik kan de meidoorn 4-5 meter, als boom zelfs 10 meter hoog worden. De tweestijlige meidoorn vinden we nog in de Achterhoek, Twente, Drenthe, Limburg en Noord-Brabant.

       

 

Soorten

Naast de witte Meidoorn met enkelvoudige bloemen vinden we in tuinen en plantsoenen ook de rode meidoorn met gevulde rode bloemen.

 

 

 Hij is een tuinvorm van de tweestijlige Meidoorn (Paul’s Scarlet’).Zeer mooi soort, ideaal voor de Bonsai, compact en kleine blaadjes.

Crateagus x lavalleei is een kleine boom die hooguit 7 m hoog wordt. Het diepgroene blad is matglanzend en voelt leerachtig aan. De bessen zijn bleekoranje en blijven lang aan de boom hangen. Bloemen klein, talrijk.

Crateagus persimilis, de pruimbladige meidoorn, wordt 8 m hoog, heeft een afgeplat bolvormige kroon, glimmend donkergroene bladeren en helderrode vruchten. Hij verdraagt geen natte bodem.

Crateagus monogyna “Compacta “ zeer klein/kort blijvend, kleur wit.Bloemen in dichte trossen, geurig.Vruchten klein, rood, meestal 1 zaadje. Veel korte stijve doorns. Ideaal voor Shohin Bonsai.

Crateagus crus - galli L.  Hanedoorn, Blad gezaagd, kaal 8cm, donkergroen, met fel oranje herfstkleur. Vrucht 1,5 cm, 2 zaden, blijft soms in de winter zitten.Doorns tot 7 cm.Twijgen en doorns, paarsbruin.

 

Standplaats

De Meidoorn vinden we in het laagland tot middelgebergte, in loofbossen, als heggen en struwelen(uit struiken bestaande begroeiing). Hij is niet kritisch ten opzichten van de grond, houdt van matig droge tot vochthoudende, meestal kalkhoudende klei - of leemgrond, wel goed doorlatend en een plek in de zon of halfschaduw. Toch mag deze niet te droog zijn. Het is zelfs niet bezwaarlijk als de bodem in de winter wat nat word.
Op een plek in volle zon zal de meidoorn het meest uitbundig bloeien.

Gebruik

Het hout van de Meidoorn is hard en werd gebruikt voor fijn snijwerk, wandelstokken, egtanden en kamraderen in molens. Medicinaal bereid diende hij voor de behandeling van hartkwalen en nierstenen ( het zaad) De thee van de bloesem zou helpen bij te hoge bloeddruk. De melige bessen werden sinds de oertijd niet alleen door vogels, maar ook door mensen gegeten. Zij dienden tijdens de Eerste Wereldoorlog als koffiesurrogaat.

 

Symboliek, volksgebruik en mythologie

 

De meidoorn is het symbool voor lente, bloei, vruchtbaarheid, maagdelijkheid en seksualiteit. Samen met de verwante sleedoorn is hij ook zinnebeeld voor tweedracht (de doornen). Wanneer de Meidoorn bloeide, werd bij de Kelten getrouwd. Door takken van de meidoorn aan hun huis te bevestigen, weerden de Germanen spoken en kwade geesten. In Frankrijk wordt de Meidoorn ook noble épine genoemd, omdat men geloofde dat de doornenkroon van Jezus van meidoorntakken gevlochten was.

Volgens een oude legende bloeide de staf van, Josef van Arimathea een volgeling van Jezus, elke kerstnacht in Glastonbury ( Engeland) en werd daarom Holy Thorn genoemd. Josef zou daar in 63 p.c. een kerk gesticht hebben. Toen de Engelse koning Charles I door de puriteinen van Cromwell onthoofd werd, moest ook de Holy Thorn eraan geloven. Op de plaats waar hij stond, ligt nu een gedenksteen. Zijn uitlopers zouden nog steeds bloeien, eenmaal rond kerst en eenmaal in mei. In Duitsland bestreed men koorts met thee van de eerste meidoornbloesem. Volgens een oude Franse gewoonte moet men op 1 mei een meidoorntak in de mesthoop steken om te voorkomen dat daarin door een pad een monster uitgebroed wordt.

 

De drie ijsheiligen (11,12 en 13 mei) worden in Nederland ook wel haagdoornkoude

genoemd.

Als de Meidoorn veel bloesem heeft, voorspelt dat een rijke korenoogst. Veel rode bessen in het najaar duiden op de komst van een strenge winter.

 

Vermeerderen

 De Meidoorn is makkelijk te vermeerderen door zaaien en enten.

 Een gezaaide meidoorn moet herhaaldelijk verplant worden om een voldoende compacte wortelkluit te verkrijgen.
De boom vormt immers normaal een penwortel, waardoor hij moeilijk in een schaal te zetten is, Neem nooit een penwortel in een keer weg, doe daar een paar jaar over.

Zowel de één- als de tweestijlige meidoorn kunnen uit zaad vermeerderd worden. Wel duurt het vrij lang voor de zaden kiemen, soms tot ruim twee jaar.
Meestal slaat men het zaad direct na rijping gedurende anderhalf jaar in vochtig zand op, buiten doch vorstvrij (stratificatie).
De cultuurvormen worden geënt op de onderstam van C. monogyna.

Snoeien :

 

De bloemknoppen worden al in het najaar gevormd. Hier op de foto zijn de bloemknoppen al zichtbaar (half nov.)als kleine rosé rode ronde knopjes.
Een meidoorn groeit met een warrig takkenstelsel. De takken kunnen tussen herfst en voorjaar eens in de twee of drie jaar worden teruggezet tot vlak boven de basis. Soms verschijnt er een sterke lange scheut, snoei deze sterk terug. Een meidoorn bloeit op overjarig hout. Hagen kunnen gedurende het groeiseizoen een- tot tweemaal in vorm worden geknipt.
Als u een jonge Meidoorn koopt, kunt u die zelf vormen tot een Bonsai maar pas op voor de doornen. Selecteer uit de scheuten een stevig gegroeide scheut. Verwijder zijscheuten die zich laag boven de grond bevinden, maar laat enkele scheuten in de top staan. Kort die met de helft van hun lengte in. De harttak telkens bedraden en vormen Na enkele jaren deze cyclus te hebben uitgevoerd wordt er niet meer gesnoeid. Volgroeide bomen hebben nauwelijks snoei nodig. Alleen die takken verwijderen, die langs elkaar schuren en kruisen. Een warrige en dichte kroon hoort nu eenmaal bij de meidoorn.

Ziekten en plagen
De Meidoorn kan worden aangetast door spinselmot en ringelrups. Rupsen zijn te bestrijden met Spruzit (Ecostyle), Decis Vloeibaar (Bayer), AA Dipel. Soms komt meeldauw voor en zeker in het naardien is te bestrijden met Vital (Ecostyle) of Baycor Schimmelmiddel (Bayer).

De vaststelling dat de Meidoorn de bacterie van het perevuur kan herbergen en de verdenking dat hij deze ziekte achteraf op de fruitbomen zou kunnen overbrengen, bracht het meidoornbestand een ferme klap toe. In de fruitstreken werd hij bijna totaal uitgeroeid. Elders werd er door een horde bezetenen een heksenjacht op georganiseerd. Ook al bloeit de Meidoorn niet samen met de meeste appel, peren- en kersensoorten, toch werd hij met de vinger gewezen. Er werd moedwillig totaal uit het oog verloren dat Wilgenroosjes, Cotoneaster, Vuurdoorns en zoveel andere sierplanten eveneens de bacterie overdragen en bovendien bloeien op hetzelfde tijdstip als de fruitbomen. Wilgenroosjes zijn zelfs zo snel aangetast dat we ze als signaalgever mogen beschouwen voor het uitbreken van de ziekte. Misschien wordt het ooit mogelijk dat de kwekers, veredelaars en invoerders van planten op dat gebied wat meer ethiek aan de dag leggen en de bestaande inheemse soorten wat meer eerbiedigen.